Bạn đã bao giờ đứng ở một nhà ga đường sắt đô thị và tự hỏi vì sao mọi thứ vận hành trơn tru, đúng giờ và ít khi ùn tắc? Tại các đô thị lớn trên thế giới, hệ thống đường sắt đô thị hoạt động ổn định, hiệu quả. Điều này không chỉ đến từ công nghệ, mà còn là kết quả của cách tổ chức đô thị theo mô hình TOD. TOD (Transit-Oriented Development) là mô hình phát triển đô thị xoay quanh các phương tiện giao thông công cộng có khả năng vận chuyển lớn như đường sắt đô thị. Thay vì mở rộng đô thị dàn trải, mô hình này lấy nhà ga làm trung tâm, từ đó phát triển nhà ở, trường học, văn phòng và các khu thương mại xung quanh. Hiểu đơn giản, bạn sống gần nhà ga và di chuyển hằng ngày chủ yếu bằng hệ thống đường sắt đô thị.
Đối với phát triển đô thị theo kiểu truyền thống, nhà ở và nơi làm việc thường cách xa nhau, người dân phụ thuộc vào phương tiện giao thông cá nhân như ô tô con, xe máy,… nên ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường là những vấn đề nan giải. Đối với việc xây dựng đô thị theo mô hình TOD, các khu chức năng được bố trí gần nhau, hệ thống đường sắt đô thị và các phương tiện giao thông công cộng khác trở thành phương tiện chính nên việc di chuyển của người dân sẽ nhanh và ổn định hơn. Việc đi lại hàng ngày chỉ là đi bộ ra nhà ga để đi học, đi làm,… và xung quanh nhà ga là các công trình tiện ích phục vụ cuộc sống hàng ngày.

Hiện nay, Việt Nam đã bắt đầu tiếp cận xây dựng đô thị theo mô hình TOD thông qua các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM. Các khu vực quanh ga đang dần xuất hiện các chung cư cao tầng, trung tâm thương mại và văn phòng. Dù chưa hoàn chỉnh, nhưng đây là bước đầu cho một cách phát triển đô thị mới, nơi hệ thống giao thông công cộng đóng vai trò trung tâm.

Và chính các kỹ sư giao thông là những người góp phần tạo nên sự thay đổi trong mô hình xây dựng đô thị kiểu mới này. Tại khoa Kỹ thuật hạ tầng & Môi trường đô thị – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đào tạo ngành Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông với 2 chuyên ngành Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông; Đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao, sinh viên được học từ nền tảng đến chuyên sâu, đồng thời có cơ hội tiếp cận dự án thực tế và hiểu cách xây dựng đô thị theo mô hình TOD.
Đường sắt đô thị sẽ tiếp tục phát triển nhanh chóng trong nhiều năm tới, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực này ngày càng tăng. Đây không phải là một ngành xa vời mà gắn trực tiếp với cách các đô thị vận hành mỗi ngày. Mô hình TOD không chỉ là một khái niệm, đó là cách đô thị tương lai sẽ được xây dựng. Và những người kiến tạo ra nó chính là các kỹ sư giao thông được đào tạo từ hôm nay. Bạn muốn là người sử dụng hệ thống đường sắt đô thị hay là người trực tiếp xây dựng?
(Bộ môn Giao thông, Khoa Đô thị)
